Podkarpacka Diagnoza Kultury. Ile wydajemy na kulturę?

Badania prowadził Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie we współpracy z Instytutem Nauk Socjologicznych Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Ankietę przeprowadzono w grudniu 2024 r. na próbie 785 osób mieszkających na terenie województwa. Celem badania było zebranie opinii na temat tego, jak mieszkańcy Podkarpacia korzystają z proponowanej w regionie oferty kulturalnej oraz jak ją oceniają.

Badania opracował dr Dominik Porczyński, socjolog, metodolog oraz badacz kultury z Instytutu Nauk Socjologicznych Uniwersytetu Rzeszowskiego, zajmujący się m.in. dziedzictwem kulturowym województwa podkarpackiego oraz metodologią badań społecznych.

Przygotowany przez Porczyńskiego raport został wydany drukiem i od 8 kwietnia 2026 r. jest dostępny na stronie internetowej Wojewódzkiego Domu Kultury w Rzeszowie. - Raport pokazuje, że osoby uczestniczące w badaniu lubią się bawić przede wszystkim razem: ze znajomymi lub z rodziną – mówi dr Dominik Porczyński.

Ponad 61 proc. badanych korzysta z tej oferty, ponieważ chce przyjemnie spędzić czas, a 60 proc. dlatego, że „dotarcie nie wymaga dużego wysiłku”. Niemal 45 proc. znajduje dla siebie interesujące zajęcia, a 37 proc. chce poszerzać wiedzę.

Jak dodaje dr Porczyński, wciąż trwa podział na kulturę elitarną (opera, galerie sztuki, filharmonia) oraz na bardziej demokratyczną (kino, koncerty muzyki popularnej, festyny).

Zróżnicowanie praktyk kulturowych widać przede wszystkim przez pryzmat wykształcenia: osoby z wykształceniem wyższym częściej korzystają z oferty w ogóle, ale też częściej wybierają ofertę bardziej wymagającą oraz edukacyjną, zaś osoby gorzej wykształcone preferują wydarzenia o formie czysto rozrywkowej.

Zauważyć można także zróżnicowanie wiekowe: osoby starsze częściej uczestniczą w wydarzeniach patriotycznych i religijnych, młodzi zaś wolą koncerty i festyny.

Na uczestnictwo w kulturze wpływ ma dostępność komunikacyjna. Ponad 60 proc. badanych przyznało, że uczestniczy w tych propozycjach i wydarzeniach, do których dotarcie nie wymaga wysiłku. Co czwarty mieszkaniec regionu nigdy nie uczestniczył w wydarzeniu kulturalnym poza granicami województwa, a ponad 46 proc. niechętnie wyrusza nawet poza granice powiatu – raz w roku albo i wcale, co oznacza, że większość poprzestaje na tym, co oferuje powiat, gmina.

Ogólna ocena oferty kulturalnej, zdaniem socjologa jest dobra. W skali od 1 do 5 badani ocenili, że dość dobrze zaspokaja ich potrzeby (3,29 pkt.), jest profesjonalnie przygotowana (3,75) i na ich kieszeń (3,84). Z badań wynika, że mieszkańcy i mieszkańcy Podkarpacia w skali roku nie wydali więcej niż 999 zł. Najczęściej ich wydatki mieściły się w przedziale 250-499 zł. I chociaż najbardziej oszczędni są seniorzy, to jednak częściej można ich w domach kultury, bibliotekach i teatrach spotkać.

- Co istotne, młodzież i młodzi dorośli jawią się w świetle danych jako grupa wykluczona z oferty instytucji kultury, oceniają ją niżej i wskazują na brak jej dostosowania do swoich potrzeb, podczas gdy seniorzy wykazują wyższy poziom zadowolenia – zauważa dr Dominik Porczyński.

Ostatecznie, zjawiskiem niepokojącym jest występowanie dysproporcji centrowo-peryferyjnych. Rzeszów i duże miasta (Przemyśl, Krosno, Tarnobrzeg, Stalowa Wola, Mielec, Dębica) dysponują bogatszą i lepiej ocenianą ofertą w porównaniu z gminami peryferyjnymi.

Badania dotyczące podkarpackiej kultury WDK prowadzi od 2023 roku. I to już drugi raport, jaki przygotował. Podczas pierwszej edycji WDK skupił się przede wszystkim na sytuacji instytucji kultury, kadrach i warunkach pracy. - Teraz skoncentrowaliśmy się na publiczności - mówi Jakub Izdebski, dyrektor WDK w Rzeszowie.

Jak zapewnia, projekt będzie kontynuowany i rozwijany, aby kadrom kultury i organizatorom instytucji kultury dostarczać coraz bardziej pogłębiony obraz tego obszaru życia społecznego. - To pomoże zdefiniować jego słabe i mocne strony, ułatwi dostosowywanie oferty do publiczności zmieniającej się wraz z postępem technologicznym i zmianami społecznymi – podsumowuje Izdebski.

Pełny raport Podkarpackiej Diagnozy Kultury 2024 jest tutaj.